قانون

معنای قانون

قانون

با نون بر وزن هارون به معنى اصل و رسم و قاعده باشد و نام كتابى است در طب و نام سازيست كه مى‌نوازند گويند اين لغت معرب كانون است و عربى نيست ليكن در عربى مستعمل است.

(

فرهنگ فارسی برهان قاطع

, ص678)

[اسم‏][فارسی‏]اصل.و رسم و شكل و قاعده و طريقه و ترتيب و نظم و دستور و منوال و طرز و كانون و يا سه و روش و آئين و آداب.و شريعت.و نام كتابى مر شيخ- الرئيس ابو على بن سينا را در علم طب.و نام سازى از مخترعات معلم ثانى فارابى. ¦¦

[اسم‏][عربی‏]-مأخوذ از كانون فارسى-اصل هر چيزى و مقياس آن. [جمع‏]قوانين. ¦¦

حكم اجبارى كه از دستگاه حكومت مقتدرۀ مملكتى صدور يابد و مبنى و متكى بر طبيعت عالم تمدن و متناسب با طبيعت انسان باشد و بدون استثنا شامل همۀ افراد مردم آن مملكت گردد و اغراض مستبدانۀ اشخاص را در آن دخالتى نباشد

(

فرهنگ نفیسی

, ج4 , ص2614)

(معرب ، اسم) اصل. ¦¦امرى است كلى كه بر همه جزئياتش منطبق گردد و احكام جزئيات از آن شناخته شود. ¦¦قاعده. رسم. ناموس. دستور. ياسه. ياسا. حكم اجبارى كه از دستگاه حكومت مقتدر مملكتى صدور يابد و مبنى و متكى بر طبيعت عالم تمدن و متناسب با طبيعت انسان باشد و بدون استثنا شامل همۀ افراد مردم آن مملكت گردد و اغراض مستبدانۀ اشخاص را در آن دخالتى نباشد. ¦¦كتاب قانون، دفتر خراج. ¦¦طريقه. منوال. روش. ¦¦شريعت. ¦¦شكل. طرز. ترتيب. نظم. ¦¦

(معرب ، اسم) نام سازى است متشكل از طبلى مسطح و مستطيل كه سيمهاى فلزى بر آن نصب شده و با انگشت سبابه مسلح به زبانۀ فلزى آن را در حالى كه روى زانو نهادهاند مىنوازند.

(

لغت نامه دهخدا

, ج2 , ص2162)

ساز بغداديان.نظامى گفته: قانون مغنيان بغداد#بياع معاملات فرياد

(

فرهنگ قواس

, ص190)

ضرب المثل قانون

قانون كور است

به طرفين دعوا توجهى ندارد،براساس عدالت حكم مى‌كند.

(

فرهنگ بیست هزار مثل و حکمت و اصطلاح

, ص566)

قانون در اصطلاح

قانون

قانونٌ‌.

(

فرهنگ اصطلاحات روز

, ص95)

قانون: قاعده‌اى حقوقى. قانون در اصطلاح عبارت است از قاعده‌اى حقوقى كه به تصويب مرجع قانون گذار مى‌رسد.(1)تفاوت آن با حكم شرعى اين است كه حكم شرعى توسط خداى تعالىٰ وضع مى‌شود و پيامبران از طريق وحى آن را دريافت و به امت خويش ابلاغ مى‌كنند. قانون گذار: به تصريح قرآن كريم، خلق براى بندگى خدا آفريده شده‌اند.(2) و معبود تنها او است و شريكى براى او نيست. بنابر اين، بندگان تنها در برابر خدا مسئول اند؛ از اين رو، تنها او است كه حق قانون گذارى دارد و خداوند نيز در همۀ امورى كه صلاح خلق در آن است، قوانين كلى و جزئى وضع كرده و از طريق پيامبران عليهم السّلام در دسترس مردم قرار داده است تا مكلفان، با تكاليف و وظايف خود در ساحتهاى مختلف عبادى، سياسى، فرهنگى، اقتصادى و غير آن آشنا شوند و با عمل به آنها به سعادت و خوشبختى ابدى دست يابند تا آنكه خداى تعالىٰ آيين اسلام را كه كامل‌ترين دين است و مترقى‌ترين قوانين را دارد، بر خاتم پيامبران صلّى اللّٰه عليه وآله نازل كرد و آن حضرت را به سوى بندگانش فرستاد تا آنان را با اين قوانين آشنا سازد و به عمل به آنها فراخواند و آن بزرگوار نيز چنين كرد. قانون: قوانين دو گونه‌اند: تشريعى و تطبيقى. قوانين تشريعى عبارت‌اند از احكام كلى كه خداى تعالىٰ براى تنظيم روابط ميان خلق و خالق يا ميان افراد و يا جوامع بشرى مقرر كرده است. قوانين تطبيقى عبارت‌اند از تطبيق احكام كلّى بر موضوعات و مصاديق، مانند تطبيق حكم كلى لاضرر بر صادرات يا واردات كالايى يا تطبيق «اوفوا بالعقود» بر عقد بيمه.(3) قوانين تشريعى تنها از جانب خداى تعالى وضع و توسط پيامبران عليهم السّلام به مكلّفان ابلاغ مى‌شوند. بنابر اين، كسى جز خداوند حق وضع چنين قوانينى را ندارد.(4) البته به اجمال، ولايت تشريعى (ولايت و سلطه بر تشريع قوانين) براى رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله و اهل بيت او عليهم السّلام نيز ثابت است ( ← شارع). قوانين تطبيقى براى خبرگان امت به معناى تطبيق كليات شريعت بر موارد خاص مورد ابتلا با ملاحظۀ قوانين ثانوى، همچون اضطرار، جايز مى‌باشد.(5) اين نوع قوانين در حقيقت، شرح و توضيح يكى از قوانين كلى تشريعى در اسلام است.(6) بنابر اين، قانون در اسلام عبارت است از احكام الهى كه رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله و جانشينان معصوم آن حضرت، آنها را بيان كرده‌اند و در قالب كتاب و سنّت در اختيار امت اسلامى قرار گرفته است. اين احكام، تمامى شئون و ابعاد زندگى انسانها؛ اعم از فردى و اجتماعى را دربر مى‌گيرد.(7) قوۀ مقننه در حكومت اسلامى، به معناى قانون گذارى در تطبيق كليات شريعت بر مصاديق است نه قانون گذارى در تشريع.(8) لزوم عمل به قانون: بدون هيچ ترديدى، عمل به قوانين تشريعى واجب است. آيا عمل به قوانين تطبيقى كه توسط خبرگان مردم، همچون نمايندگان مجلس شوراى اسلامى وضع مى‌شود، واجب است يا نه‌؟ برخى گفته‌اند: با امضا و تأييد آن قوانين از سوى فقيه جامع شرايط يا شورايى فراهم آمده از فقهاى جامع شرايط، قوانين تطبيقى نيز لازم الاجرا خواهند بود.(9) آيا رعايت قوانين و مقرراتى كه حكومتها در راستاى نظم جامعه وضع مى‌كنند، از قبيل قوانين راهنمايى و رانندگى، مطلقا واجب است؛ هرچند وضع كنندۀ آنها دولتى غير اسلامى باشد يا آنكه بر حسب حكم اولى واجب نيست؛ هرچند در مواردى كه محذورى بيرونى درپى داشته باشد، به حكم ثانوى واجب خواهد بود؟ مسئله محل اختلاف است.(10) (1). مبسوط در ترمينولوژى حقوق 2846/4 (2). ذاريات/ 56 (3). حاكميت دراسلام/ 521 -523؛ الفقه، القانون / 294 (4). الفقه، القانون / 294 (5).188 (6). حاكميت در اسلام/ 543 (7).527-528 (8).543 (9).543؛ الفقه، القانون/ 294؛ توضيح المسائل مراجع 992/2 (10). توضيح المسائل مراجع 1011/2 م 1357 ؛ الفقه، القانون/ 24-25؛ صراط النجاة 354/6- 355.

(

فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت

, ج6 , ص464)

همان معناى قاعده است، ولى استعمال آن در مسائل شرعى اندك است و در علم نحو و منطق به كار مى‌رود.

(

مبادی و اصطلاحات اصول فقه

, ص237)

قانون، جنايتكار را به دادگاه جلب كرد، تسليم دادگاه كرد

أحالَ‌ القانونُ المُجْرِمَ إلى المَحْكَمَةِ‌، سَلَّمَهُ‌ إلى المَحْكَمَةِ‌.

(

فرهنگ اصطلاحات روز

, ص95)