كاخ

معنای كاخ

كاخ

خانۀ بى روزن،ليكن بدينمعنى عربيست،و فارسيان بمعنى كوشك استعمال كنند،و در فرهنگ بمعنى باران،و نام قصبۀ از مضافات تون.

به سكون خاى نقطه‌دار به معنى كوشك و قصر و عمارت بلند باشد و خانه بى‌روزن را نيز گويند و به اين معنى عربى و به معنى باران هم آمده است كه عربان مطر خوانند و نام قصبه‌اى باشد در خراسان از مضافات تون.

(

فرهنگ فارسی برهان قاطع

, ص696)

[اسم‏][فارسی‏]كوشك و قصر و عمارت بلند و مرتفع.و خانه و منزل تابستانى.و عمارت بالاخانه كه جلو آن باز باشد.و مرتبۀ فوقانى از هر عمارتى.و عمارت برج مانند.و ايوان جلو عمارت.و رواق و شاهنشين.و كنگره و افراختگى مانند وى كه در جلو عمارت مى‌سازند.

(

فرهنگ نفیسی

, ج4 , ص2736)

(اسم) كوشك. قصر. عمارت بلند و عالى. ¦¦باران. ¦¦

(عربی اسم) كازهاى از نى و كلك و مانند آن بىروزن. ج، كيخان و اكواخ.

(

لغت نامه دهخدا

, ج2 , ص2208)

- منظر باشد. و در نسخۀ ميرزا بمعنى كوشك و خانۀ بى روزن نيز آمده. مثالش ملا جا مى‌فرمايد: بيت دلا تا كى درين كاخ مجازى كنى مانند طفلان خاك‌بازى اما بمعنى خانۀ بى‌روزن عربيست. و در فرهنگ بمعنى باران نيز آمده و نيز نام قصبه‌ايست از مضافات تون [4]. (1)شايد كج، قريه‌اى بخوزستان. (حاشيۀ برهان مصحح دكتر معين). (2)در برهان بضم اول معنى گياهى كه از آب رويد و حصير از آن بافند (كوخ) و كرم و بكسر اول بمعنى تلخ و بى‌مزه نيز هست و بجهت نفرت نمودن اطفال از چيزى كه نخواهند بايشان دهند يا خواهند از ايشان پس گيرند اين لفظ را استعمال كنند. (3)در برهان نام موضعى در ماور النهر و محلى به بغداد نيز دانسته شده است. اما كرخ در ماوراء النهر را كتب جغرافيا نياورده‌اند. (حاشيۀ برهان). (4)كاخك امروزى، بچهار فرسنگى گناباد خراسان.

(

فرهنگ مجمع الفرس

, ج3 , ص1033)

بمعنى عمارت و قصر كه كوشك كويند رشيدى كفته كه كاخ در عربى خانه بى‌روزن را كويند و فقير در قاموس نديدم بلى كوخ بالضم خانه كه روزن نداشته باشد ديده شده خاقانى كفته دنيا كه دو روزه كاخ و كوخى است در راه محمّدى كلوخى است در فرهنك بمعنى باران و نام قصبۀ از تون آورده شيخ نظامى كفته از آن سرد آمد اين كاخ دلاويز كه تا جا كرم كردى كويدت خيز

(

فرهنگ انجمن آرای ناصری

, ص559)

منظر باشد و كوشك را نيز گويند. فرخى گفت: بيت هر روز شادى نو بنياد و رامشى زين باغ جنت آيين وين كاخ كرخ‌وار

(

صحاح الفرس

, ص68)

باران.و نام شهرى در خراسان. ¦¦

[اسم‏][عربی‏]كازه و خانۀ ازنى و كلك و مانند آن بى‌روزن.[جمع‏]كيخان و اكواخ.

(

فرهنگ نفیسی

, ج4 , ص2737)