نرد بالفتح،بازى معروف،و تنۀ درخت،مختارى گويد: بيت اى خداوندى كه فضل و فخر و جاه و عز تو آن چو بيخ است اين چو نرد است آن چو شاخست اين چو بار 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
معرب نرد،و واضعش اردشير است،و لهذا او را نردشير مى‌گويند. تم استخراج هذا الوصف آلیاً
بر وزن فرد بازيى است معروف از مخترعات بوزرجمهر كه در برابر شطرنج ساخته و بعضى گويند نرد قديم است اما دو كعبتين داشته دوى ديگر را بوزرجمهر اضافه كرده است و تنه ساقه درخت را نيز گويند و تركيبى هم هست مركب از صندل و گل ارمنى و فوفل و اقاقيا و حضض و سفيد آب و مرداسنگ كه بر ورمهاى گرم طلا كنند نافع باشد. تم استخراج هذا الوصف آلیاً
فرهنگ فارسی برهان قاطعفرهنگ فارسی برهان قاطع
, ص898)
- معروف كه آلت لعب باشد و در برابر شطرنج وضع كردهاند و گويند كه واضع آن بزرجمهر است. مثالش حسين وفائى گويد: بيت در باخت هرچه داشت وفائى بنرد عشق امروز كس نيابى ازو پاك‌بازتر* و ديگر تنۀ درخت و ساقۀ او باشد [3]. مثالش حكيم انورى گويد: شعر رستنى‌هاى تو بى‌سعى نما جمله با برگ تمام از شاخ و نرد و حكيم فردوسى نيز گويد: (1)در برهان بمعنى شبه و مانند و هم‌قد و هم‌پهنا و هم وزن و برابر هم آمده است. (اما هم نورد معنى شبيه و برابر دارد. (حاشيۀ برهان). (2)يعنى: نظامى. (3)در برهان بمعنى تركيبى نيز هست كه از صندل و گل ارمنى و فوفل و اقاقيا و حضض و سفيداب و مرداسنگ درست كنند و بر ورمهاى گرم طلا كنند نفع را. بيت برادر ز تيرس بترسيد سخت بيامد سپر ساخت نرد درخت تم استخراج هذا الوصف آلیاً
فرهنگ مجمع الفرس فرهنگ مجمع الفرس
, ج3 , ص1396)
دو معنى دارد اول نردى كه بكعبتين است و گويند واضع آن بزرجمهر است دوم تنۀ درخت كه راست باشد نه شاخ و بيخ آن .كسائى گفت: بيت مردم اندر خور زمانه شدست نرد چون شاخ گشت و شاخ چو نرد تم استخراج هذا الوصف آلیاً
بالفتح بازى معروف و تنه درخت مختارى كفته اى خداوندى كه فضل و فخر و جاه و عزّ تو آن چو پنج است اين چه نرد است اين چو شاخ است اين چو بار حكيم سنائى كفته بر درختى كانچنان مرغان همى دستان زدند زان درخت امروز شاخ و برك و پنج و نرد كو فردوسى در قصه شغاد و رستم و پنهان شدن شغاد در پشت شه درخت كفته برادر ز تيرش بترسيد سخت نهان كشت در پشت نرد درخت تم استخراج هذا الوصف آلیاً
فرهنگ انجمن آرای ناصریفرهنگ انجمن آرای ناصری
, ص707)
[اسم][فارسی]نوعى از بازى قمار كه داراى تخته‌ايست كه سطح آن را بد و قسمت مشابه هم تقسيم كردهاند و در روى هر يك از آن دو قسمت شش خانه در طرف يمين و شش در طرف يسار رسم نموده و با دو طاس و سى مهره بروى آن تخته بازى مىكنند. نيز نرد:تنه درخت را مى‌گويند. ¦¦ تم استخراج هذا الوصف آلیاً
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
(اسم) نوعى از بازى كه داراى تختهاى است كه سطح آن را به دو قسمت مشابه هم تقسيم كردهاند و در روى هر يك از آن دو قسمت شش خانه در طرف راست و شش در طرف چپ رسم نموده و با دو طاس و سى مهره به روى آن تخته بازى مىكنند. ¦¦تنۀ درخت راست، نه شاخ و نه بيخ آن. ¦¦تركيبى است مركب از صندل و گل ارمنى و فوفل و اقاقيا و حضض و سفيداب و مرداسنگ كه بر ورمهاى گرم طلا كنند نافع باشد. تم استخراج هذا الوصف آلیاً
لغت نامه دهخدالغت نامه دهخدا
, ج2 , ص2977)
تنۀ درخت بود.كسايى گفت: مردم اندر خور زمانه شدست#نرد چون شاخ گشته،شاخ[چو]نرد . تم استخراج هذا الوصف آلیاً
تنۀ درخت.كسائى گويد: مردم اندر خور زمانه شده است#نرد چون شاخ شاخ همچو نرد . تم استخراج هذا الوصف آلیاً
