سَمَاعِ

[ س م ع ]

معنای سَمَاعِ

سَمَاعِ

أَي اسْمَعْ ¦¦

كلُّ ما التذته الأُذن من صَوْتٍ حَسَنٍ

(

‏لسان اللسان

, ص623)

اِسْتِماع،إصْغاء، إنْصات،إصاخة السَّمْع بانْتِباه و اهْتِمام:«سَماع شُهود»،«سَماع رَأْي» ¦¦

في قواعد اللُّغة:ما يُستعمَل على غير قياس لأنَّه سُمِعَ‌ من العرب.و خلافُه قِياس

(

المنجد في اللغة العربیة المعاصرة

في معنىٰ‌ اسْمَعْ‌

اسم فعل است به معناى(بشنو).

اسم فعل بمعنى اسمع

بمعنى اسمعْ.

بكسر عين: اسم فعل است يعنى بشنو

(

‏فرهنگ کنز اللغات

, ج2 , ص754)

قولهم: سَمْعَكَ‌ إِليَّ أَي اسْمَعْ‌ مِني، و كذلك قولهم: سَماعِ‌ أَي اسْمَعْ‌ مثل دَراكِ و مَناعِ بمعنى أَدْرِكْ و امْنَعْ‌; قال ابن بري: شاهده قول الشاعر: فسَماعِ‌ أَسْتاهَ الكِلابِ سَماعِ‌

(

لسان العرب

, ج8 , ص163)

قَوْلُهُم: سَمَاعِ‌ ، كقَطامِ‌، أَي اسْمَعْ‌ ، نَقَلَه الجَوْهَرِيُّ‌، و هو مِثْلُ دَرَاكِ‌، وَ مَنَاعِ‌، أَي أَدْرِكْ و امْنَعْ‌، قال ابنُ بَرِّيٍّ‌: و شاهِدُه: فسَمَاعِ‌ أَسْتَاهَ الكِلابِ سَمَاعِ‌

(

تاج العروس

, ج11 , ص226)

و كذلك قولهم: سَمَاعِ ، أى اسْمَعْ ، مثل دَرَاكِ و مَنَاعِ ، بمعنى أَدْرِكْ و امْنَعْ .

(

الصحاح (للجوهري)

, ج3 , ص1232)

و كلُّ ما التذَّتْه الأُذُن من صَوْت: سَماع .

(

المحکم و المحیط الأعظم

, ص513)

و يقال سَمَاعِ بمعنى استمِعْ .

(

معجم مقاییس اللغة

, ج3 , ص102)

و باتوا في لَهوٍ و سَماع ،و غنّتْهم مُسمِعَةٌ و مُسمِعاتٌ .

(

أساس البلاغة

, ص308)

سَمَاعِ در اصطلاح

سَمَاعِ

نخستين طريق، از طرق تحمّل حديث، سماع و شنيدن از استاد و شيخ حديث است.صبحى صالح در تعريف آن مى‌گويد: «هو أن يسمع المتحمّل من لفظ شيخه، سواء أحدّثه الشيخ من كتاب يقرؤه أم من محفوظاته و سواء أملى عليه ام لم يمل عليه». شهيد ثانى آن را از مهم‌ترين و با ارزشمندترين، طرق تحمّل حديث نزد همه محدّثان، اعم از شيعه و اهل سنت مى‌داند و مى‌گويد: «لان الشيخ اعرف بوجوه ضبط الحديث و تأديته». ابن صلاح نيز مى‌گويد: «و هذا القسم ارفع الاقسام عند الجماهير». سماع از استاد مراتبى به شرح ذيل دارد: 1.سماع اختصاصى شاگرد از استاد به شكلى كه استاد براى او از روى كتاب تصحيح شده مى‌خواند. 2.سماع شاگرد از استاد در جمع ديگر شاگردان به شكلى كه استاد براى همه از روى كتاب تصحيح شده مى‌خواند. 3.سماع از استاد در جمع شاگردان به گونه‌اى كه او مخاطب نبوده و استاد براى شاگردان از روى كتاب تصحيح شده مى‌خواند. 4.سماع اختصاصى از استاد به شكلى كه استاد از حفظ مى‌خواند. 5.سماع شاگرد از استاد در جمع ديگر شاگردان به شكلى كه استاد از حفظ مى‌خواند. 6.سماع از استاد در جمع شاگردان به گونه‌اى كه او مخاطب نبوده و استاد براى شاگردان از حفظ مى‌خوانده است. مراحل مذكور نسبت به يكديگر در رتبه متفاوتى هستند و مراحل نخستين آن از احتمال خطا و اشتباه كمترى نسبت به بقيه مراحل برخوردار است، زيرا هم گوينده و هم شنونده نسبت بدان حديث، از توجه بيشترى برخوردار بوده‌اند. عباراتى كه راوى حديث با آن‌ها از طريق سماع ياد مى‌كند، چنين است :«سمعت فلاناً، حدّث فلان، حدّثنى فلان، حدّثنا فلان، أخبرنا، أنبأنا، روى لى، ذكر لى، روى لنا، ذكرنا، سمعته يروى، يحدّث، يخبر و...».بهترين لفظ در تحمّل سماع، عبارت «سمعت فلاناً يقول» يا «سمعت فلاناً يحدّث» و «سمعت فلاناً يروى» مى‌باشد و امّا لفظ «قال فلان» يا «ذكر فلان»، از پايين‌ترين مراحل سماع است. در سماع حديث از استاد، شناخت شاگرد توسط استاد، شرط نبوده است و بسا شاگردان فراوانى كه به طريقه سماع، از استاد نقل حديث نموده‌اند در حالى كه استاد آن‌ها را نمى‌شناخته است.

(

علم الدرایة تطبیقی

, ص303)

شنيدن و سماع از استاد (شيخ) است كه گفته‌اند بهترين اقسام تحمّل حديث است؛ چه به خواندن شيخ از روى كتاب باشد و چه از حفظ و چه به املاء (و ديكته كردن براى نوشتن تلميذ) باشد يا غير. در اين قسم، جايز است سامع بگويد: حدثنا و اخبرنا و انبأنا و سمعت فلانا و قال لنا فلان و ذكر لنا فلان‌؟ منتها بعضى كلمۀ حدّثنا را در مورد شنيدن جمعى از استاد اختصاص داده‌اند؟ چنان كه حدثنى به موردى كه راوى حديث را به تنهايى از استاد شنيده باشد مختص دانسته‌اند. نيز بعضى لفظ (انبأنا) را در مورد اجازه و يا مناوله به كار بردهاند.

(

درایة الحدیث

, ص163)

مداخل هم ریشه سَمَاعِ

السين و الميم و العين أصلٌ‌ واحد،و هو إيناسُ‌ الشىء بالأُذُن، من النّاس و كلِّ‌ ذى أُذُن.(معجم مقاییس اللغة , ج3 , ص102)

اسماء

افعال

أَسْمَعَفعل ماضی ثلاثی مزید باب إفعال اِسْتَسْمَعَفعل ماضی ثلاثی مزید باب استفعال اِسْتَمَعَفعل ماضی ثلاثی مزید باب افتعال سَمَّعَفعل ماضی ثلاثی مزید باب تفعیل تَسَمَّعَفعل ماضی ثلاثی مزید باب تفعّل تَسَامَعَفعل ماضی ثلاثی مزید باب تفاعل سَمِعَ یسمَعفعل ماضی ثلاثی مجرد باب فعِل یفعَل اِسَّامَعَفعل ماضی ثلاثی مزید باب تفاعل