سپهبد

معنی سپهبد

سپهبد

به كسر اول و ضم باى ابجد سپه سالار و خداوند و صاحب لشگر را گويند چه سپه به معنى لشگر و بد به معنى صاحب و خداوند باشد و به عربى اصفهبد خوانند و بعضى گويند سپهبد نامى است مخصوص پادشاهان طبرستان كه دار المرز باشد چنان كه قيصر مخصوص پادشاهان روم و خان مخصوص پادشاهان تركستان.

(

فرهنگ فارسی برهان قاطع

, ص491)

سپهسالار و سرلشكر و امير باشد.فردوسى گفت:[بيت] سپهبد چنين كرد ما را اميد كه بر ما شب آرد بروز سپيد)

(

صحاح الفرس

, ص90)

- سپهسالار باشد. مثالش حكيم فردوسى گويد: بيت ز مهراب گرد آوريدم پيام بنزد سپهبد جهانگير سام اما در معجم البلدان مسطورست كه سپهبد ناميست مخصوص پادشاهان طبرستان چنانكه قيصر و خاقان كه مخصوص پادشاهان روم و تركست اما در فرهنگ بضم باى دوم آورده و گفته كه خداوند سپاه است .

(

فرهنگ مجمع الفرس

, ج2 , ص733)

با اول مكسور و ثانى مفتوح بها زده و فتح باء خداوند و بزرك لشكرچه سپه لشكر و بد صاحب و خداوند را كويند حكيم اسدى كفته سپهبد خبر يافت هم در زمان بشد در پيش همچو باددمان سوزنى كفته شهى كه همچو سكندر سپهبدان دارد سنان كذار و كمند افكن و خدنك‌انداز

(

فرهنگ انجمن آرای ناصری

(اسم مرکب) مخفف سپاهبد. سپه‌سالار. خداوند و صاحب سپه. سردار. ¦¦لقب عام پادشاهان طبرستان. ¦¦در اصطلاح ارتش امروزه، افسر ارشدى كه درجه‌اش بالاتر از سرلشكر و كمتر از ارتشبد است.

(

لغت نامه دهخدا

, ج2 , ص1649)

سپه‌سالار بود.فردوسى گويد : سپهبد چنين داد ما را اميد#كه بر ما شب آرد بروز سپيد

(

فرهنگ قواس

, ص88)

سپهبد و سپهبدان

در لغت اسپبهد گذشت.

(

فرهنگ رشیدی

, ج2 , ص833)

اسپهبد و سپهبد

يعنى سپه‌سالار،چه بد بفتح با معنى دارنده آمده چون كهبد و موبد و سپهبد،و لقب ملوك طبرستان،و سپهبدان جمع سپهبد،و نام نوايى است منسوب بيكى از ملوك طبرستان،چه الف و نون از براى نسبت آمده.

(

فرهنگ رشیدی

, ص116)

بمعنى سپه‌سالار چه بد بفتح با بمعنى دارنده و صاحب آمده و كهبد كسى كه در كوه بعبادت مشغول باشد و مؤبد مخفّف مغوبدست يعنى بزرك مغان و آتشكده و اطلاق اين اسم بر علماى مجوس شده و ملوك تبرستان و مازندران را اسپهبد مى‌خوانده‌اند و اعراب آنان را ملك الجبال مى‌نوشته‌اند و سپهبد نام نوائى است منسوب بيكى از سپهبدان مازندران كه خورشيد نام داشته و پسر اسپهبد دارمهر و نبيرۀ فرخان بزرك و شهر اسپهبدان از بناهاى او بوده است و خراب شده و چهار صد كرى زمين يعنى چهارصد جريب زمين عرصه آن شهر بوده سپهبد و اسپهبد بمعنى نفس كل آمده و آن را نور اسفهبد نيز كفته‌اند و اسپهبد خوره نيز كويند

(

فرهنگ انجمن آرای ناصری

, ص97)