خرزهره

معنای خرزهره

خرزهره

درختى است كه گل او را،گل كافرى گويند،و بهندى كنير،و بتازى دفلى،و سم الحمار گويند،زيرا كه چون خر بخورد بميرد.

به فتح اول و ثالث معروفست كه زهره خر و زهره بزرگ باشد و درختيست كه برگ آن به برگ بيد شبيه است ليكن از برگ بيد سطبرتر و گنده‌تر بود و گل سرخ و سفيد كند و بت‌پرستان برگ آن را به كار برند و حيوانات اگر برگ آن را بخورند هلاك شوند و آن را به عربى سم الحمار خوانند و معرب آن خرزهرج باشد و حنظل را نيز گفته‌اند و نام كرمى هم هست سياه و سرخ و زهردار و در مؤيد الفضلا به معنى سگ انگور هم آمده است.

(

فرهنگ فارسی برهان قاطع

, ص332)

- در نسخۀ ميرزا درختى خرد بود كه بت‌پرستان برگ آن را بكار برند و حنظل كه آن را كبست نيز خوانند و باين معنى شيخ سعدى گويد: بيت رطب ناورد چوب خرزهره بار چو بد تخم كشتى همان چشم دار و نيز نام كرميست سياه و سرخ كه زهر دارد واو را كاغنه نيز گويند كذا فى المؤيد.

(

فرهنگ مجمع الفرس

, ص484)

درختى است كه كل آن را كل كافرى كويند و بتازى دفلى و سم الحمار كويند زيرا كه چون خر آن را بخورد بميرد و باين جهة آن را خرزهر كويند كه زهر خر است

(

فرهنگ انجمن آرای ناصری

, ص339)

[اسم‏] [فارسی‏] گياهى سمى كه دفلى و خزهره و بتازى سم الحمار گويند. و حنظل. و كرمى سياه و سرخ و زهردار.

(

فرهنگ نفیسی

, ج2 , ص1347)

(اسم مرکب) زهرۀ خر. زهرۀ بزرگ باشد. ¦¦درختى است كه برگ آن به برگ بيد شبيه است ليكن از برگ بيد سطبرتر و گنده‌تر است و گل سرخ و سفيد دارد. گياهى از تيرۀ زيتونيان داراى ساقۀ بسيار و برگ‌هاى سه‌تايى و گل‌هاى رنگين كه در نقاط گرم و خشك مى‌رويد و همۀ آن به واسطۀ تركيبات «سيانوژن» سمى است. جَبَن. جبين. پهى. پى‌خوره. شبرنگ.

(

لغت نامه دهخدا

, ص1115)

كه هندوى كنير گويند.سوزنى بهجوخر خمخانه گويد: بگفتم كاى خر شاعر چو هجوت خواستم دادن#زمين خرزهره روياند چو از بهر تو جو كارم.

(

فرهنگ قواس

, ص53)