تنبان

معنی تنبان

تنبان

به ضم اول بر وزن جنبان زير جامه و ازار و شلوار را گويند عموما و تنبان چرمى كشتى‌گيران را خصوصا.

در برهان قاطع كفته زيرجامه و ازار و شلوار را كويند عموما و تنبان چرمى كشتى‌كيران را كويند خصوصا و اين لغت بين الناس مشهور است ولى در منتخب اللغة كه ترجمه قاموس است آمده كه تبّان مشدد و با فتح اول بمعنى كاه‌فروش است زيرا كه كاه را تب مى‌كويند و بالضّم شلوار كوچك كه ستر عورت مغلّظه كند و آن عربى است و در اشعار فصحا تنبان ديده نشده شلوار بسيار كفته‌اند چنانكه سعدى كفته شعر خواست تا اندرون شلوارش در برد تير تا بسوفارش ع ريك در موزه كيك در شلوار

(

فرهنگ انجمن آرای ناصری

, ص275)

(اسم) زيرجامه. پيژامه. شلوار گشاد و راحتى كه معمولاً با بند يا كش به كمر محكم مى‌شود. ¦¦شلوار چرمى كشتى‌گيران در قديم. تنبان خود را زرد (خراب) كردن؛ كنايه است از بسيار ترسيدن (به طورى كه شخص كنترل مدفوع خود را از دست بدهد). تنبان كسى دو تا شدن؛ كنايه است از پولدار شدن كسى و در نتيجه زن ديگرى گرفتن او. براى (واسۀ) فاطى تنبان نمى‌شود؛ كنايه است از اين كه كوچكترين مشكلى را حل نمى‌كند: اين حرف‌ها براى فاطى تنبان نمى‌شود.

(

لغت نامه دهخدا

, ص784)

[اسم‏] [فارسی‏] شلوار و رغنين و پايجامه و زير جامه و پايجامۀ چرمى كشتى گيران.

(

فرهنگ نفیسی

, ج2 , ص976)

المداخل المترادفة لـ تنبان

احمق [اَ مَ](فرهنگ مترادفات و اصطلاحات , ج1 , ص25)

ضرب المثل تنبان

خودم خانم،برارم سلطان،خودم پيرهن ندارم،برادرم تنبان

(خودم خان هستم برادرم سلطان)اين مثل را در مورد مردم«قورتى»و لافى كه با دست تهى يا فرومايگى ابراز نيت و بقول عوام «منم»كنند ايراد نمايند.

(

فرهنگ عوام

, ص241)

دامبول و دَمبول نقاره،عروس تمون(تنبان)نداره

به مناسبت مخارج بيهوده و بريز و بپاش گويند.

(

فرهنگ بیست هزار مثل و حکمت و اصطلاح

, ص358)

تنبان مرد كه دوتا شد به فكر زن نو مى‌افتد

وقتى مرد پولدار شد به فكر ازدواج تازه مى‌افتد.

(

فرهنگ بیست هزار مثل و حکمت و اصطلاح

, ص240)

كيك در تنبان(يا شلوار يا پاچه) كسى افتادن

مضطرب و نگران شدن. مثال:به مجردى كه قواى دولتى براى سركوبى ياغيان از اردوگاه خود حركت كرد كيك در تنبان آنها افتاد و همگان فرار را برقرار ترجيح دادند.و«كيك در تنبان كسى انداختن»بمعنى كسيرا مشوش و نگران ساختن است.

(

فرهنگ عوام

, ص476)

دست به تنبان زن كه زدى توقعش زياد مى‌شود

همانند ننه به بابا مفت نمى‌دهد.

(

فرهنگ بیست هزار مثل و حکمت و اصطلاح

, ص379)

تنبان مرد كه دو تا شد بفكر زن نو ميافتد

در گذشته چون تعداد زوجات در ايران بسيار معمول بوده برخى زنان سعى داشتند شوهرانشان داراى مال فراوانى نشوند تا بهوس تجديد فراش نيفتد و اين مثل از آنجا پيدا شده است.همانند:پول كه زياد شد خانه تنگ مى‌شود زن زشت!

(

فرهنگ عوام

, ص166)

عروس نه تا تنبان دارد مفت كون گنده‌اش

اگر او ثروت و نعمتى دارد فايده‌اش عايد خودش مى‌شود،ما چرا زير بار منت يا كبرفروشى او باشيم.

(

فرهنگ عوام

, ص405)

مرد كه تنبانش دوتا شد فكر زن نو مى‌افتد

به مثل«تنبان مرد كه دوتا شد...»رجوع شود.

(

فرهنگ عوام